|
تاريخچه :
محلات در روزگار هخامنشيان بخش كوچكي از ايالت ماد به شمار مي رفته است،
اين منطقه در دوران
اشكانيان جزئي از ايالت
والي نشين ماد بزرگ
محسوب مي شود، در زمان
سلوكيان اين ناحيه،
مخصوصا" قسمت شمالي آن
يعني دهستان خورهه مورد
توجه حكام يوناني بوده
است وجود آثار باستاني
باقي اثر باستان در
استان مركزي است در
روشن ساختن سابقه
تاريخي اين منطقه نقش
مهمي را ايفاء مي كند.
در رمان ساسانيان نيز
منطقه محلات، مخصوصا"
دره رودخانه قهرود در
جنوب اين شهر محل
استقرار جمعيت بوده است
آثار باقيمانده از يك
آتشكده مربوط به اين
دوره اين مطلب را به
وضوح نشان مي دهد در
دروان نخستين اسلامي
اين شهرستان جزء منطقه
اي به شمار مي رفت كه
جبال خوانده مي شد از
زمان سلاجقه بر اين
سامان عراق عجم نام
نهاده اند كه حوزه
كنوني اين شهرستان بخش
كوچكي از منطقه عراق
عجم به شمار مي رفت و
اين نام تا زمان
قاجاريه و پهلوي نيز
معروف بوده در تقسيمات
كشوري روزگار مغول اين
ناحيه جزئي از منطقه اي
بود كه عراق عجم ناميده
مي شد و در قرن هفتم
عراق عجم را قمستان
عراق مي خواندند در قرن
چهارم هجري و در روزگار
ديالمه ( 378ه.ق. )
بصورت رستاق ( بخش
فعلي) شناخته و آن را
به چند طوج تقسيم كرده
اند در همين دوره منطقه
مورد نظر ما رستاق انار
خوانده مي شده است .
همچنين در قرن چهارم هجري روستاهاي ( عليا و سفلي ) وطالقان در دهستان
خورهه از توابع رستاق
انار محسوب مي شده اند
. مراكز و كانون هاي
درجه اول شهري در اطراف
اين شهرستان عبارت
بودند از ساوه تفرش ،
وره ( آشتيان) ساروق و
گلپايگان شهرها و كانون
هاي مبادلاتي درجه دوم
در عراق عجم عبارت
بودند از : محلات ،
خمين، كميجان، ميلاجرد،
خنداب، خورهه، نيمور،
نراق، دليجان، جاسب ،
مامونيه
از زمان صفويه مبادلات تجاري شهرستان محلات عمدتا" با اصفهان بوده است. و
در اين دوره آلو، قالي،
خوان و خوانچه و نقاشي
از محلات به اصفهان حمل
مي شده و در دو كاروان
سرا مبادله مي شده است.
همان طور كه در قسمتهاي پيشين اشاره شد در محدوده كنوني اين شهرستان دو
روستاي خورهه و نيمور
سابقه اي بسيار طولاني
تر از شهر محلات دارند
و درجاهاي مختلف از
آنان به عنوان شهر ياد
شده است در واقع در
آثار تاريخي بسيار
قديمي نامي با عنوان
محلات وجود ندارد. بلكه
همان طور كه گفته شد
محلات به نامهايي چون
انار باره انار و ساير
البلوك، معروف بوده است
روستاي نيمور ( هم
اكنون شهر مي باشد )
نسبت به خورهه و شهر
محلات تاريخ روشنتري
دارد و در منابع مختلف
تاريخي بدان اشاره شده
است اين روستا در دو
دهه گذشته به لطف قرار
در مسير محلات خمين و
وجود معادن سنگ بسيار
زياد رشد چشمگيري داشته
و در سال 85 تبديل به
شهر شده در حاليكه
روستاي خورهه كه قدمتي
بيشتر داشته امروزه از
نظر رشد جمعيتي در جا
مي زند علت ايجاد و
توسعه روستاي نيمور به
احداث سدي در روزگار
ساسانيان بر روي
رودخانه قهرود و كندن
كانالي بزرگ به طول
هيجده كيلومتر براي
تامين آب تيمور باز مي
گردد بناي آتشكده نيمور
تا قرن چهارم هجري سالم
بوده است و نيمور از
مراكز مهم مذهبي فلات
ايران در روزگار باستان
به شمار مي رفته است
وجود بقاياي آتشكده
ساساني آتشكده در سه
كيلومتري جنوب آن و
حصار دژي كهن بنام قلعه
جمشيدي مويد اين گفتار
است درباره اين قلعه در
زمان حمله افغاغنه به
اين منطقه داستان هايي
نقل مي شود.
كه در اسنادتاريخي ذكر نشده است از جمله اين كه آزاد خان به نيمور حمله اي
آورد و اهالي را در
قلعه جمشيدي معاصره مي
كند، اين معاصره مدتها
ادامه يافته و هيچ كس
قادر به نفوذ قلعه
نبوده است و روستاي
نيمور تا زمان
ناصرالدين شاه از
اباديهاي خالصه به شمار
مي رفت، در زمان حكومت
مسعود ميرزاضل السطان
پسر دوم ناصرالدين شاه
در اصفهان نيمور همراه
با ششصد آبادي خالصه
حوزه اصفهان به اجاره
نامبرده واگذار شد، پس
از آغاز فروش خالصه ها
در اواخر سلطنت
ناصرالدين شاه و روزگار
مظفرالدين شاه نيمور به
مالكيت دائمي ظل
السلطان در آمد و از آن
جا كه درتيمور مالك
زمينها وظيفه داشته تا
مسكن خانوارها را نيز
تامين كند، بدين جهت
مجموعه آبادي به مالك و
يا مالكين تعلق داشته
است و همچنين مدتي نيز
محلات مركز فرقه
اسماعليليه بوده است.
جغرافياي شهر :
شهرستان محلات با 2079 كيلومتر مربع در جنوب شرقي استان واقع شده و از شمال
به قم و آشتيان، از
شمال شرقي به دليجان ،
از جنوب به خمين و
گلپايگان(اصفهان) و از
غرب به اراك محدود مي
شود.
مساحت اين شهرستان 37/2079 كيلومتر مربع برابر با 1/7 درصد كل استان با
تراكم نسبي 21 نفر مي
باشد شهرستان محلات
داراي 2 شهر، يك بخش
مركزي و2 دهستان به نام
هاي دهستان باقرآباد (
با 48 آبادي و 1500
خانوار ) و دهستان
خورهه ( با 13 ابادي و
992 خانوار ) و در
مجموع داراي 61 آبادي (
در سال 1370 ) بوده است
.
امكانات اقتصادي :
كاشت انواع محصولات كشاورزي همچون : گندم، ج.، نخود، لوبيا، كنجد، عدس،
گردو، بادام، فندق،
انگور، انار، سيب،
گلابي، زردآلو، سنجد،
خربزه، گوجه فرنگي،
بادمجان، هندوانه،
پنبه، تخم آفتابگردان و
پياز رايج است و اين
شهرستان از شهرستانهاي
مستعد براي توليد انواع
محصولات باغي و كشاورزي
و صيفي است، علاوه بر
مصرف خود شهرستان و
روستاها و بخشهاي تابعه
به بيرون از شهرستان
نيز صادر مي كند.
دامپروري : پرورش انواع دام از قبيل گوسفند، گاو- بز، ميش، گوساله در
روستاهاي محلات رايج و
با توجه به مستعد بودن
مراتع اين شهرستان و
سرسبزي آن در فصول
معتدل و گرم سال، توليد
محصولات لبني و دامها
اين شهرستان بسيار قابل
توجه است و رونق خوبي
دارد.
«گل و گل كاري در محلات»
هنر گلكاري و پورش گل به عنوان يك فعاليت اقتصادي در ايران به آغاز قرن
حاضر و حدود 1300 شمسي
برمي گردد و شهر محلات
به عنوان پايه گذار،
ايجاد كننده و توسعه
دهندة اين صنعت، نقش پر
اهميت و ويژه اي داشته
است سالانه علاوه بر دو
ميليون علاوه گلدان و
بيست ميليون شاخه گل در
سطح 900 هكتار اراضي و
گلخانه هاي شيشه اي و
پلاستيكي شهرستان محلات
توليد و به دو ستراران
گل در سطح كشور و خارج
از كشور و خارج از كشور
عرضه مي شود. دلايلي را
كه مي توان براي پرورش
گل در محلات نام برد به
قرار زير است :
1_ از قديم الايام در اين منطقه نوعي گلايل وحشي و بومي وجود داشته كه در
ميان مزارع اين شهرستان
مي روئيده است.
2_ اعتدال نسبي آب و هوا و عدم وجود تغييرات و تنش هاي شديد طبيعي در طول
سال.
3_ وجود علاقه و مهارت و بينش لازم جهت پرورش گل در منطقه.
انواع گل در محلات :
الف : گلهاي آپارتماني : شامل 20 گونه كه برخي از آنها عبارتند از : انواع
پيتوس، آلكونها، كرتن،
ديفين باخيا، انواع
فيلكوس(ابلق)
پيروميا(پيله).
ب : گلهاي شاخه اي : شامل 19 گونه كه برخي از آنها عبارتند از، گلايل ميخك،
زنبق، انواع پيلوم،
اركيده، كوكب، جعفري،
هميشه بهار، انواع
داودي، ژرويرا، آماليس.
انواع درختچه هاي زينتي :
الف : كاغذي مانند : رز – نسترن- نخل زينتي- محبوب شرب – كاردينا.
ب : نشاء و بذر : ميمون – صدفي- انواع بنفشه- اطلسي خارجي و ايراني، پريوش.
ج : انواع نهال : نهال گيلاس- نهال هلو- نهال گردو- اقاقيا، زلزالك،
آناناس.
جاذبه هاي گردشگري:
الف) جاذبه هاي تاريخي
و مذهبي:
بناي باستاني خورهه: بناي باستاني خورهه در شمال شرق شهرستان محلات و در
مجاورت روستاي خورهه
واقه شده است و تا شهر
محلات 48 كيلومتر فاصله
دارد. حفاري هاي باستان
شناسي در خورهه در
تابستان 1955 ميلادي به
عمل آمد.
آتشكده آتشكوه( نيم ور): بناي آتشكده آتشكوه در 5 كيلومتري جاده نيم ور به
دليجان و در مجاورت
روستاي آتشكوه قرار
گرفته و با شهر محلات
حدود 13 كيلومتر فاصله
دارد. تاريخ آن را
مربوط به زمان ساسانيان
دانسته اند.
مسجد جامع محلات: اين مسجد در مركز بافت قديمي شهر محلات واقع شده و به نام
مسجد جمعه نيز خوانده
مي شود.
امامزاده فضل و يحيي : امامزاده فضل و يحيي در كوي بالاي محلات واقع شده و
مدفن 2 تن از نوادگان
امام موسي كاظم است.
امامزاده عبدالله: ساختمان اين امامزاده در قسمت جنوبي شهر محلات قرار
دارد.
قلعه جمشيدي: اين قلعه در شهر نيم ور واقع است و آن را احتمالاً مربوط به
دوره ساساني مي دانند .
اين قلعه به نام قلعه
گبري نيز معروف است.
قلعه آقا خان: اين قلعه در قسمت جنوبي شهر محلات واقع شده است كه در حال
حاضر قسمت عمده آن
تخريب شده است.
ب) جاذبه هاي طبيعي:
چشمه آب گرم محلات: در فاصله 15 كيلومتري شمال شرق محلات در ارتفاعات بلند
منطقه، چشمه آب گرم
محلات جوشان است.كه از
معروفيت هاي خاصي بر
خوردار مي باشد.
غار ها: شهرستان محلات از جمله مناطقي است كه سازندهاي آهكي و دولوميتي آن
فراوان است.
غار يكه چاه: اين غار در كوههاي جنوب شرقي محلات و در مجاورت روستايي به
همين نام واقع شده است.
غار گدار چشمه: اين غار در كوه ارده و در جنوب نيم ور واقع شده است.
غار سرچشمه: اين غار در شمال محلات و در كوه سرچشمه واقع شده است.
غار كشه ريز: در شمال غرب شهرستان ودر كوه فيروز كوه در نزديكي روستاي عيسي
آباد واقع شده است.
غار باباجابر(باباجاور): اين غار نيز در نزديكي غار يكه چاه قرار دارد.
گل و گلكاري در محلات: هنر گلكاري و پرورش گل بعنوان يك فعاليت اقتصادي در
ايران به آغاز قرن حاضر
و حدود 1300 شمسي برمي
گردد و شهر محلات به
عنوان پايه گذار، ايجاد
كننده و توسع دهنده اين
صنعت نقش پر اهميت و
ويژه اي داشته است.
وجه تسميه نام محلات:
انگيزه ايجاد شهر، وجود اب، از چشمه اي طبيعي است كه جهت كشاورزي استفاده
مي شود. همان طور كه از
نام شهر پيداست محلات
يك اسم عربي است كه جمع
محله مي باشد زمان اين
نام گذاري دقيقا" معلوم
نيست ولي به گفته يكي
از مطلعين محلي فردي
بنام سهراب امين اين
اسم را در زمان حمله
افغانها ( ازاد خان) به
اين منطقه بر روي اين
شهر گذشته شده است و
اينكه چرا اين شهر را
محلات مي خوانند به علت
وجود محله هاي مختلفي
بوده كه با يكديگر
تجانسي نداشته اند در
گذشته اختلاف بين محله
ها گاهي به حدي مي
رسيده كه كسي جرات پا
گذاشتن به محله ديگر را
نداشته در حال حاضر اين
اختلافات به دليل
وسيعتر شدن شهر و
افزايش جمعيت و بالا
رفتن سطح فرهنگ مردم و
زياد شدن مشغله كمرنگ
شده است ولي هنوز هم با
وجود نام گذاري خيابان
ها به اسامي مختلف باز
هم هر محل را به نام
قديمي اش مي خوانند از
محله هاي قديمي شهر مي
توان از محله بالا،
محله زير، آبرويه، قلعه
و گوشه نام برد.
|
